Ingezonden bericht: Verontrustend rapport Tennet.

HAAREN – 13 mei 2025. Aan het einde van de 19^e eeuw vochten Westinghouse en Edison hun strijd uit wat het beste is, wisselstroom of gelijkstroom.

Westinghouse won, wij gebruiken nu overal wisselstroom. Maar waar dat beter is gelijkstroom, in electronische apparatuur, in onderzeese kabels. Wisselstroom gaat steeds heen-en-weer, als een schommel.

U leerde door de benen naar voren of juist naar achter te doen de schommel zo hoog mogelijk te laten gaan. Vader en moeder deden dat eerder door telkens een zacht duwtje te geven. Maar wel op precies het juiste moment. Heerlijk ging dat. We staan er niet bij stil dat het duwtje de schommel telkens een pietsje harder liet gaan. De beweging van de schommel wijkt daardoor telkens heel even af van een strikt regelmatige beweging.

De wisselstroom van het lichtnet schommelt heel wat sneller, vijftig keer per seconde.

Windmolens kijken naar het lichtnet en wachten tot hun zetje, waarin hun te leveren energie is opgesloten, precies uitkomt. Die kans krijgen ze vijftig keer per seconde, zodat ze in dat tempo hun energie aan het lichtnet kunnen overdragen. Maar precies zoals bij de schommel veroorzaken deze zetjes kleine deukjes in de wisselstroom van het lichtnet. Is dat erg? Nee, tenminste zolang het slechts weinig deukjes zijn, maar vele deukjes maken een groot gat. Vrijwel geen enkel onderdeel van het lichtnet, en ook alles wat daar op is aangesloten, is bestand tegen wisselstroom met gaten. Het gevolg is dat, voordat enorme schade optreedt, het lichtnet uitgeschakeld moet worden.

Zonder windmolens is het lichtnet heel regelmatig. Daar zorgen de turbine/generator combinaties van centrales voor, die allemaal met een constante snelheid draaien. Met hun zware draaiende massa, inertia heet dat, zorgen zij dat de stroom op het lichtnet regelmatig en constant blijft.

Naarmate meer stroom zonder inertia op het net komt, lukt het de turbine/generator combinaties van centrales niet meer het lichtnet constant te houden. Dus stroom van windmolens, zonnepanelen, maar ook gelijkstroom via zeekabels. Het lichtnet beschikt dan niet meer over voldoend stabiliserend vermogen, ook al is er teveel of geen tekort aan stroom.

In 2014 hoorde ik voor het eerst dat in Denemarken inertia generatoren in gebruik waren. Daar stonden toen al op sommige plaatsen zoveel windmolens dat het lichtnet instabiel werd door tekort aan inertia. Door het plaatsen van loze generatoren, die geen stroom leveren maar wel voor voldoende inertia zorgen, kon het net stabiel gehouden worden. Rechtsonder een moderne inertia generator.

Hoe belangrijk dit is heeft het lesje in Spanje geleerd. Daar was overdag zoveel zon dat bijna alle stroom door zonnepanelen werd geleverd. Na de eerste signalen dat het spaak ging lopen, deden de Spanjaarden het domste wat maar mogelijk is, ze koppelden hun kerncentrales af. Daardoor ging het laatste beetje inertia verloren, en dat heeft Spanje geweten.

Netbeheerder Tennet heeft een rapport aangevraagd bij de bureaus “Publieke Zaken” en “Quo Mare” met als titel “Regel het Regelbare”. In dit rapport wordt gewaarschuwd voor een tekort aan regelbaar vermogen dat in de toekomst zal ontstaan als kolen en gascentrales worden afgebouwd, en tegelijk meer zon- en windstroom op het net komt. Het rapport gaat tot 2033, te vroeg voor de nieuwe kerncentrales.

Weliswaar ziet Tennet nu in dat door de toename van zon- en windstroom een rampzalig tekort aan regelbaar vermogen dreigt. Maar het even belangrijke tekort aan stabiliserend vermogen, de inertia, zoals in Spanje is gebeurd, wordt in het rapport niet genoemd. Verontrustend.

Haaren, Gerard Smals