HISTORISCH LANDGOED HAARENDAEL ERNSTIG BEDREIGD DOOR EIGEN AGENDA COLLEGE

HAAREN: 18 NOVEMBER 2015
ONDERWERP: TOEKOMST HAARENDAEL
Van: Stichting Maatschappelijk Platform Haarendael (SMPH)

Aan: De raadsleden van de gemeente Haaren

PUBLIEKE VERKLARING

De Gemeenteraad Haaren moet a.s. donderdag 19 november belangrijke besluiten nemen over de toekomst van Landgoed Haarendael.
De Raad is echter onvoldoende geïnformeerd en betrokken geweest waardoor zij nauwelijks besef heeft van de reikwijdte van het Raadsvoorstel en het belang van het landgoed. Bovendien brengt het College van Burgemeester en Wethouders punten in stemming die noch recht doen aan het belang van het landgoed, noch voldoen aan democratische beginselen. Hierdoor dreigt een uniek en belangrijk landgoed in speculatieve handen te komen, waarmee de mogelijkheden voor een optimale (her)ontwikkeling ernstig geschaad worden.

WAT SPEELT ER?
De gemeente Haaren heeft voorjaar 2013 de Wet Voorkeursrecht Gemeenten (WVG) benut om te voorkomen dat het landgoed een prooi zou worden van een vastgoedspeculant. Daarbij gaf zij aan te opteren voor een transparant en gedegen ontwikkelingsproces op basis van de structuurvisie Haarendael. Stichting Maatschappelijk Platform Haarendael (SMPH) was en is het volkomen eens met deze uitgangspunten.
Inmiddels is echter duidelijk geworden dat een dergelijk proces door het College totaal niet in gang is gezet. Dit wordt bevestigd door de punten die het College ter stemming heeft aangedragen.
SMPH is dan ook bijzonder bezorgd over de toekomst van het Landgoed Haarendael. Als onafhankelijke organisatie zet zij zich in voor de optimale herontwikkeling van het landgoed en beschouwt dat als de beste mogelijkheid om het unieke karakter van Haarendael te behouden. Indien wordt ingestemd met het Raadsvoorstel van het College dreigt dit onmogelijk gemaakt te worden!
SMPH ziet het dan ook als haar plicht zich uit te spreken tegen dit Raadsvoorstel en daarnaast op te roepen tot een volledige heroverweging van alle activiteiten van het College met betrekking tot het landgoed. Het is vijf voor twaalf. Het optreden van het College roept grote vragen op met betrekking tot haar professionaliteit en objectiviteit. Deze jammerlijke constatering is gebaseerd op de verbijsterende ontwikkelingen die zich de afgelopen jaren rond het landgoed hebben voorgedaan en waarvoor het huidige en vorige College grotendeels verantwoordelijk zijn.
Het is schokkend dat de toekomst van het landgoed in het Raadsvoorstel op geen enkele wijze inhoudelijk gemaakt wordt. Het College reduceert Haarendael tot een financieel probleem, en gaat bewust voorbij aan waar het feitelijk om zou moeten gaan, namelijk een goede toekomst die recht doet aan dit bijzondere landgoed. Een kwestie waarbij de inhoud leidend dient te zijn.

CONSEQUENTIES
Mocht de Raad instemmen met het voorliggende Raadsvoorstel dan dreigt juist te gebeuren wat de gemeente met het inzetten van de WVG probeerde te voorkomen: Landgoed Haarendael valt in handen van een vastgoedspeculant en/of de herontwikkeling wordt ernstig belemmerd.
Het College is daar dan direct verantwoordelijk voor vanwege een aantal uiterst merkwaardige ontwikkelingen die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden.

TIJDVERSPILLING
Zoals al aangegeven heeft de gemeente de WVG opgelegd om te voorkomen dat het landgoed door de huidige eigenaar, Zorginstelling Cello, verkocht zou worden aan een zekere partij. Het argument daarbij was dat deze partij een goede toekomst van het landgoed niet zou kunnen garanderen.
Cello heeft daarop besloten de WVG aan te vechten voor de rechter. De gemeente heeft zich vervolgens geruime tijd achter deze juridisch procedure verscholen. Dit wekt verbazing: gezien het hanteren van een zwaar instrument als de WVG, had verwacht mogen worden dat de gemeente zich zou voorbereiden op de toekomst van het landgoed, onder haar eigen regie. Het afwachten van een eerste uitspraak, waarvan verwacht mocht worden dat die positief voor de gemeente zou uitvallen, was dan ook pure tijdverspilling.

GEHEIMHOUDING
Daarnaast heeft het College om geheimhouding gevraagd. Hierdoor werd het voor de buitenwereld onmogelijk het proces te volgen. Bovendien beperkt geheimhouding de Raad in haar mogelijkheden het College te controleren doordat zij niet of nauwelijks externe expertise kan inroepen voor een bijzonder omvangrijk, complex en belangrijk vraagstuk.
Uit alles blijkt dat het College bewust beslissingen neemt en wil blijven nemen in de achterkamers. De Raad wordt weliswaar gevraagd te beslissen, maar op basis van welke kennis, dossierstukken, ervaring en expertise? Het heeft enkel de schijn van een normaal democratisch proces.
De toekomst van een landgoed als Haarendael, een van de grootste parels van Brabant, zou in alle openheid besproken moeten worden. Alleen dan zal het landgoed de toekomst krijgen die het verdient.

BIEDPROCEDURE
Pas in het voorjaar 2014 is aan tijdsverspilling een einde gekomen met de oprichting van een speciale commissie Na haar oprichting heeft de commissie een biedprocedure opgestart waarin geïnteresseerde partijen zich konden melden. Uit deze partijen zou vervolgens een kandidaat gekozen worden.
Deze procedure was merkwaardig onzorgvuldig, juridisch twijfelachtig en met een looptijd van twee maanden veel te kort voor professionele partijen om met een uitgewerkt plan te kunnen komen. SMPH heeft inmiddels vernomen dat zeer deskundige partijen inderdaad geen bieding hebben gedaan vanwege die onmogelijk korte termijnstelling.
Zorgvuldigheid is van het grootste belang bij de herontwikkeling van het landgoed. Waarom dan deze korte termijn? Die was in ieder geval niet in het belang van het landgoed. Het roept de vraag op wie er wel van profiteert.
Vanuit de partijen die zich wel gemeld hebben, heeft het college ‘uiteindelijk’ gekozen voor ‘Platform Haarendael’ (PH). Dit is geen rechtspersoon, maar een verzameling van lokale en regionale ondernemers zonder ervaring met dergelijke complexe opgaven. De gemeente zou het landgoed vervolgens direct aan deze partij doorverkopen, indien zij via de WVG eigenaar zou worden.

KEUZE
De keuze van het College voor dit ‘Platform Haarendael’ roept nieuwe vragen op. Volgens de informatie die SMPH van het College heeft gekregen, heeft het ‘PH’ namelijk niet voldaan aan de belangrijkste biedingscriteria. Er is noch een bod gedaan, noch een duidelijk ontwikkelingsplan gepresenteerd. Het College lijkt louter te hebben gekozen voor het idee van het ‘PH’ dat het landgoed getransformeerd zou moeten worden tot een “agri food campus”.
Dit sluit inderdaad aan bij één van de beoordelingspunten van de biedingsprocedure, om preciezer te zijn de enige inhoudelijk voorwaarde uit het procedure. Dit enkele punt heeft blijkbaar de voorkeur gekregen boven alle andere beoordelingscriteria. Bovendien lijkt het realiteitsgehalte van dit idee op geen enkele manier een rol gespeeld te hebben.

Dit inhoudelijke punt zelf roept ook vragen op aangezien het betrekking heeft op de uitgangspunten van de Stichting AgriFood Capital. Dit is een organisatie waarin ondernemers, overheden en kennisinstellingen vertegenwoordigd zijn. De gemeente Haaren draagt niet alleen financieel bij aan deze instelling, burgemeester Zwijnenburg neemt zelf ook zitting in het bestuur.
Als het enige inhoudelijke punt uit de biedingsvoorwaarden is deze link met AgriFood Capital bijzonder opvallend, ook omdat het andere mogelijkheden voor het landgoed bewust naar de achtergrond drukt. De keuze voor een partij zonder plan en zonder bod lijkt dit te bevestigen.
Dit word nog eens versterkt doordat de heer Antoon Vermeer, de voorman van het ‘PH’, de voormalig voorzitter van de Raad van Toezicht van de HAS Hogeschool en de ZLTO is. De voorzitter van het College van Bestuur van het HAS is zelf overigens ook lid van het bestuur van AgriFood Capital. Uit onze contacten wordt bevestigd dat HAS een belangrijke partij zou moeten zijn bij de toekomstige campus.
Laat het duidelijk zijn: als deze partijen gezamenlijk met een solide plan zouden komen voor de herontwikkeling van Haarendael zou SMPH dat toejuichen. Het belang van het landgoed staat voorop. Er is echter geen plan en dat kan ook niet want dat vergt tijd. Waarover moet de Raad zich dan uitspreken?

KANSEN LATEN LIGGEN
Het haastwerk dat zich nu rond Haarendael afspeelt had voorkomen kunnen en moeten worden. Maar ook deze situatie is het gevolg van het optreden van het College. Dit is geen kwestie van achteraf praten. Al in mei 2014 heeft SMPH er op gewezen dat er veel tijd uitgetrokken moet worden voor een zorgvuldige ontwikkeling van het landgoed, en aangegeven welke aanpak en bijdrage zij kan leveren. Als tegenwicht voor de onverantwoord korte biedingsprocedure heeft SMPH zelf een open dag over de ontwikkeling van Haarendael georganiseerd op 11 september 2014. Het doel van deze bijeenkomst was om alle partijen te informeren over de mogelijkheden, onmogelijkheden en randvoorwaarden voor een succesvolle herontwikkeling. Bij de bijeenkomst waren onder meer specialisten op het gebied van herontwikkeling en enkele hoogleraren aanwezig. Zowel het College als de Raad waren uitgenodigd voor deze bijeenkomst maar lieten verstek gaan zonder opgave van redenen.
Waren ze wel aanwezig geweest dan hadden ze vernomen dat Cello als huidige eigenaar, wilde meewerken aan een overbruggingstermijn van 5 jaar. Daarmee zou juist een optimale gelegenheid worden gecreëerd om het landgoed daadwerkelijk te ontwikkelen, gebaseerd van de Structuurvisie.
Op basis van dit aanbod van Cello heeft SMPH met haar partners een werkbare en financieel gezonde oplossing opgesteld om de tijd te winnen die nodig is voor het ontwikkelen van definitieve plannen.
Het College heeft echter op geen enkele manier gebruik gemaakt van dit bijzonder constructieve aanbod van Cello en SMPH.
Uit de contacten van SMPH met ‘PH’ is duidelijk geworden dat het weliswaar interessante ideeën had, maar ook een groot gebrek aan ervaring en professionaliteit voor complexe herontwikkeling. Dat zijn overigens zaken waar de partners en adviseurs van SMPH wel over beschikken en door SMPH meermaals is aangeboden.

VASTHOUDEN AAN PH?
Was het eerst gissen waarom het College hardnekkig vasthoudt aan het ‘PH’, de nu voorliggende raadsstukken schetsen een beeld dat nog meer vragen oproept. Kennelijk wil het College nu enkel op voorwaarde van zekerstelling van solventie (bankgaranties), het landgoed verkopen aan de heer Van den Berg, als investeerder van het ‘PH’. Er wordt nergens gesproken over de inhoud van eventuele plannen. Hiermee geeft de gemeente de regie definitief uit handen. Wat was dan het nut van het opleggen van de WVG?

COA ALS JOKER?
Inmiddels lijkt de toekomst van Haarendael af te hangen van het COA, met de vestiging van een AZC. Dit wordt in het Raadsvoorstel als een haast onontkoombare situatie geschetst. Maar dit is onjuist. Niet alleen heeft Haarendael geen AZC nodig om haar toekomst te waarborgen – het omgekeerde is eerder waar – aan de vestiging van een AZC dient een uitgebreid maatschappelijk debat vooraf te gaan. Het College probeert dat d.m.v. het Raadsvoorstel te ontlopen.
Dit roept de vraag op wat er gebeurd zou zijn zonder de huidige vluchtelingencrisis? Er is geen plan, geen overeenkomst. Het College probeert nu het COA als reddingsboei aan te grijpen. Wij kunnen enkel concluderen dat het College gefaald heeft. Ze heeft zich niet in staat getoond het ‘Vraagstuk Haarendael’ op een goede manier te regisseren. Ze heeft mogelijke oplossingen moedwillig genegeerd uit redenen die hoogst twijfelachtig zijn. SMPH verwondert zich niet meer over het handelen van het College. Kennelijk gaat het niet langer om de kwaliteit van de plannen voor Haarendael, maar enkel om het doorschuiven van het Landgoed naar ‘Platform Haarendael’, of om preciezer te zijn aan haar investeerder. In onze contacten met het ‘PH’ is gebleken dat er geen plan is en als dat er komt, dat het door de investeerder wordt bepaald. De toekomst van Haarendael wordt ondergeschikt gemaakt aan de wensen van een investeerder. Waar is de inhoud waarvoor de gemeente in de biedingsprocedure heeft gekozen? Waar zijn de inhoudelijke garanties?
De Raad hoeft zich geen illusies te maken over de plannen van deze investeerder met het landgoed. Het gaat enkel om financieel gewin en het College lijkt dit bewust mogelijk te maken door zich te richten op het vestigen van een AZC.
De vestiging van een AZC kan de (toekomstige) eigenaar van het landgoed aanzienlijke financiële winst opleveren. Het lijkt er dan ook op dat de interesse van deze investeerder de afgelopen weken juist daardoor groter is geworden. Het verklaart waarschijnlijk ook waarom er nog geen overeenkomst ligt: de vestiging van een AZC staat nu nog niet vast.
We moeten echter niet vergeten dat de vergoeding die het COA betaalt gemeenschapsgeld is. Het is pervers als dit gemeenschapsgeld simpelweg in de zakken van een speculant verdwijnt. Laat dan de gemeente op zijn minst haar verantwoordelijkheid nemen en de opbrengsten gebruiken voor de toekomst van het Landgoed, voor Brabant en voor Nederland.

GEMEENTE?
De gemeente ziet plotseling ook een kans om het pand te kopen met COA gelden, maar een heldere visie over de herontwikkeling is er niet. SMPH heeft al eerder bij het college aangegeven dat een exploitatie haalbaar is zonder COA gelden en juist door maatschappelijke herontwikkeling.
SMPH heeft weinig vertrouwen dat het College deze stap zal zetten. Zij heeft zich de afgelopen jaren niet bereid getoond te doen wat er op basis van de WVG verwacht mocht worden: het landgoed veiligstellen. De wens om het landgoed direct door te verkopen is onverstandig, onwenselijk en o.i. ondemocratisch. De angst binnen de Raad voor financiële risico’s als de gemeente eigenaar zou worden, is ongegrond. Haarendael is geen molensteen maar een kroonjuweel.
Het is de hoogste tijd dat de Raad dit beseft en haar plicht doet door het Raadsvoorstel af te wijzen. Zij kan niet anders: het voorstel draait enkel om speculaties, aannames en gaat compleet voorbij aan het doel van de WVG: de toekomst van Landgoed Haarendael. Die toekomst wordt op geen enkele manier inzichtelijk gemaakt.

HET KAN ANDERS
De SMPH stelt de raadvergadering voor om in plaats van het Raadvoorstel van het College de volgende tekst als besluit te nemen:

BESLUIT
1) de Wet Voorkeursrecht Gemeenten met betrekking tot Landgoed Haarendael te handhaven. Hiermee wordt de gemeente eigenaar van het Landgoed Haarendael op het moment dat de huidige eigenaar Cello het de gemeente te koop aanbiedt voor de prijs die de rechter zal bepalen op 24 november a.s.
2) het college opdracht te geven om samen met Cello te zorgen dat er geen, zelfs geen kortstondige, leegstand ontstaat. Dit zal worden bereikt door de tijdelijk huisvesting, zo nodig met nieuwe partners, voort te zetten. Hiermee zal de veiligheid van de opstallen en het terrein worden versterkt en worden inkomsten gegeneerd die direct bijdragen aan de beheerkosten. Hiermee wordt ook tegemoet gekomen aan de maatschappelijke ongerustheid die uitgesproken is inzake het onbeheerd en onveilig zijn van het landgoed na 8 december a.s.
3) Het College opdracht te geven een heldere regie te gaan voeren op de, inhoudelijk gedreven, herontwikkeling van het landgoed, met de intentie het landgoed op het juiste moment over te kunnen dragen aan een nieuwe eigenaar. Een eigenaar die een breed maatschappelijk draagvlak heeft, en een inhoudelijk plan met waarborgen conform de Structuurvisie kan overleggen.
4) Het College zet haar overleg met het ‘PH’ voort, met als doel om de beoogde “agri food campus” te realiseren, mits deze aansluit bij de uitgangspunten van de Structuurvisie Haarendael en versterkt wordt door samenwerking met andere functies en partners.
Mocht deze campus niet haalbaar blijken dan zal het College zoeken naar andere oplossingen met nieuwe partners.
5) Een eventuele overeenkomst met het COA mag geen belemmering of vertraging betekenen inzake de verdere ontwikkeling van het landgoed. Een overeenkomst mag ook niet ten koste gaan van de huidige tijdelijke bewoners, waaronder enkele in zeer kwetsbare positie.

RÉSUME
Door het aannemen van dit voorstel kiest de Raad voor een nieuwe benadering van het vraagstuk Haarendael: een benadering waarin openheid en transparantie centraal staan om gezamenlijk te werken aan de optimale herontwikkeling van Haarendael. Vele partijen, zowel professioneel als maatschappelijk, burgers en kennisinstellingen staan klaar om hier bij te helpen, zo ook Stichting Maatschappelijk Platform Haarendael. Samen kunnen wij Landgoed Haarendael de toekomst geven die het verdiend.

Met vriendelijke groet,
Bestuur Stichting Maatschappelijk Platform Haarendael